1. Thói quen tự nặn mụn và cái giá phải trả
Tại phòng khám da liễu Mai Huyền Nga Sơn, câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất từ các bạn học sinh cấp 3, sinh viên và cả người đi làm là: "Bác sĩ ơi, em thấy có cồi mụn ngứa tay quá nên tự nặn, sao giờ nó sưng to thành cục chai và để lại vết thâm đen sì thế này?"
Nang lông giống như một chiếc túi nhỏ. Khi bạn dùng hai đầu ngón tay bóp mạnh từ bên ngoài, chỉ một phần nhân mụn thoát ra, phần còn lại (bã nhờn và vi khuẩn Cutibacterium acnes) có thể bị ép vỡ đáy nang lông và tràn vào lớp trung bì. Cơ thể lập tức phát tín hiệu báo động, huy động bạch cầu đến gây phản ứng viêm dữ dội. Khi ổ viêm tự lành, lượng collagen bị tiêu hủy sẽ để lại những vết sẹo rỗ đáy nhọn (icepick) hoặc đáy vuông (boxcar) rất khó điều trị về sau.
2. Mụn nào có thể lấy nhân, mụn nào không nên nặn?
Không phải tất cả các loại mụn đều có thể đè ra nặn. Y khoa phân chia mụn thành 2 nhóm rõ rệt mà mọi người cần phân biệt:
Nhóm 1: Mụn không viêm (có thể lấy nhân đúng kỹ thuật)
- Mụn đầu đen (Comedone mở): Lỗ chân lông hở, nhân bã nhờn bị oxy hóa chuyển sang màu sẫm. Loại này lấy cồi rất dễ và an toàn khi đã được xông hơi làm mềm cổ nang lông.
- Mụn đầu trắng (Comedone đóng): Nhân mụn nằm dưới lớp sừng mỏng, không có dấu hiệu sưng đau hay tấy đỏ.
Nhóm 2: Mụn viêm (không tự nặn)
- Mụn sẩn đỏ (Papules): Nốt đỏ gồ trên bề mặt da, sờ vào thấy cộm đau, chưa thấy chóp mủ trắng. Nặn lúc này chỉ khiến vi khuẩn lan sang nang lông lân cận.
- Mụn mủ (Pustules): Chóp mủ trắng viền đỏ xung quanh. Cần gom cồi và chấm dung dịch kháng viêm y tế trước khi cân nhắc xử lý.
- Mụn bọc nang (Nodules / Cysts): Tổn thương sâu nằm ở lớp trung bì, kích thước lớn hơn 5mm, chứa nhiều ổ mủ thông nhau. Dạng này cần được bác sĩ da liễu thăm khám và điều trị bằng thuốc phù hợp.
3. Bốn nguyên tắc để hạn chế thâm sẹo
- Kiểm soát bã nhờn: Làm sạch da 2 bước (Tẩy trang nước micellar + Sữa rửa mặt dịu nhẹ có BHA/Salicylic Acid 1-2%). BHA tan trong dầu sẽ đi sâu vào lỗ chân lông để hòa tan nút tắc bã nhờn.
- Không đưa tay chạm lên mặt: Bàn tay chúng ta chứa hàng triệu vi khuẩn tụ cầu. Hành động chống cằm, cậy gãi là nguyên nhân số một khiến mụn tái phát một bên má.
- Lấy nhân mụn đúng kỹ thuật, vô khuẩn: Dụng cụ y tế được tiệt trùng hoặc dùng một lần, thao tác gạt nhân mụn theo chiều nang lông chứ không dùng lực nghiền nát mô da xung quanh.
- Chống nắng và phục hồi sớm: Ngay khi cồi mụn được giải phóng, phải thoa kem phục hồi và chống nắng để tránh tia UV kích hoạt tế bào hắc tố Melanocyte biến vết thương thành thâm đen (PIH).
4. Lưu ý với vùng tam giác nguy hiểm trên mặt
⚠️ Lưu ý an toàn: vùng tam giác nguy hiểm
Vùng tam giác nối từ gốc mũi xuống hai khóe miệng có hệ tĩnh mạch thông với xoang tĩnh mạch hang trong sọ. Dù hiếm gặp, nhiễm trùng từ vùng này có thể lan vào trong và gây biến chứng nghiêm trọng, vì vậy bạn không nên tự nặn mụn đinh râu hay mụn viêm lớn ở đây. Nếu nốt mụn sưng to bất thường kèm sốt, hãy đến cơ sở y tế gần nhất.
